Hai segredos que só os libros ben feitos coñecen: espazos de silencio, detalles invisibles que gardan a súa alma e prolongan a súa vida. Aí nacen as escartivanas: pequenas fendas trazadas con precisión no lombo, na unión co corpo do texto. Agochadas nos pregos, cómpre inclinar o volume e deixar que a luz roce o canto para intuír a súa presenza. Xurdiron coa función de liberar: aliviar sutilmente a tensión do cartón, o peso da cola, o medo dos pregos a se soltar.

Son incisións finas, ás veces reforzadas cunha tira de papel ou cunha costura delicada, que lle dan elasticidade e permiten que o libro se abra sen sufrir. A súa confección require man segura e tempo. Cando o miolo está xa montado e as tapas preparadas, a man que encaderna marca o punto onde o cartón debe ceder e realiza as aberturas, discretas pero decisivas, que alivian a tensión da encadernación e permiten que o libro se abra con suavidade, sen forzar o papel.

As escartivanas son, en esencia, unha forma de respecto: o punto onde o oficio se converte en arte. Porque un libro ben feito non é só o que di, senón tamén como se entrega. E nese entregarse —sen resistencia, sen desgaste— latexa a maxia do ben feito: a unión entre arte e técnica que converte cada volume nun pequeno universo que se abre.